1. Bản chất

Phương pháp thảo luận là phương pháp, trong đó GV tổ chức đối thoại giữa HS và GV hoặc giữa HS và HS nhằm huy động trí tuệ của tập thể để giải quyết một vấn đề do môn học đặt ra hoặc một vấn đề do thực tế cuộc sống đòi hỏi nhằm tìm hiểu hoặc đưa ra những giải pháp, những kiến nghị, những quan niệm mới…

Trong quá trình dạy học, GV thường sử dụng cả 2 hình thức thaỏ luận sau:

- Thảo luận theo nhóm: HS làm việc thành từng nhóm khoảng từ 4-6 người một nhóm. Các nhóm có thể thảo luận những vấn đề khác nhau. Khi thảo luận trong nhóm, tất cả mọi người đều phải tham gia kể cả các em vốn ít nói, dè dặt đều có cơ hội trình bày ý kiến của mình. Sau khi đại diện các nhóm lên báo cáo, GV sẽ là người tổng kết thảo luận.

- Thảo luận cả lớp: được tiến hành để tăng số lượng HS tham gia, tăng giá trị nhận thức, thúc đẩy việc suy nghĩ có phê phán. Áp dụng hình thức này, GV phải bao quát được toàn bộ lớp học, tránh tình trạng một số em ngồi chơi, gây mất trật tự trong lớp.

2. Quy trình thực hiện:

Bước 1: Chuẩn bị nội dung thảo luận

Chọn nội dung thảo luận thích hợp với HS. Trước khi đưa ra vấn đề  thảo luận, GV phải nghiên cứu xem HS đã biết gì, cảm thấy gì, sẽ suy nghĩ gì về vấn đề này. Nếu có thể, GV giao nhiệm vụ trước cho HS chuẩn bị ở nhà. Những nhiệm vụ này phải cụ thể, sát với nội dung thảo luận.

Bước 2: Tiến hành thảo luận

- Mở đầu thảo luận, GV thông báo về vấn đề cần thảo luận, hình thức và cách thức thảo luận.

- GV tổ chức cho HS thảo luận theo nhóm. Mỗi nhóm làm việc độc lập.

- Đại diện nhóm đưa ra ý kiến của nhóm mình để thảo luận trước cả lớp.

Trong quá trình HS thảo luận, GV làm nhiệm vụ quan sát theo dõi, giúp đỡ khi cần thiếtvà khuyến khích sự tham gia của mỗi cá nhân học sinh.

Bước 3: Tổng kết và đánh giá thảo luận.

- GV hoặc học sinh tổng kết thảo luận và trình bày những ý kiến đã được thống nhất của tập thể HS. Sau cuộc thảo luận có thể kết thúc mở, tức là không nhất thiết phải đi tới việc xác định đúng hoặc sai.

- GV đánh giá các ý kiến phát biểu, nhận xét về tinh thần thái độ làm việc chung của các nhóm, của cá nhân.

3. Ưu điểm

- Giúp học sinh có cơ hội trình bày ý kiến và suy nghĩ của mình và biết lắng nghe ý kiến của các bạn trong lớp.

- Tạo điều kiện để phát triển các kỹ năng nói, giao tiếp và tranh luận.

- HS có dịp sử dụng những kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp, đánh giá phát triển ý kiến, thái độ và các ý kiến của mình.

4. Hạn chế.

- GV khó huy động sự tham gia của mọi HS trong lớp vào vấn đề cần thảo luận.

- GV khó có thể hướng dẫn cụ thể cho tất cả các nhóm và khó bao quát được hết việc  thảo luận của các nhóm trong lớp.

- Nếu không gian lớp học hẹp thì việc thảo luận của các nhóm có thể ảnh hưởng lẫn nhau.

 

 

5. Một số lưu ý

- Đối với học sinh lớp 1,2,3, GV cần chọn vấn đề thảo luận hấp dẫn, gần gũi với cuộc sống của HS và cũng có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau.

- GV phải xác định rõ mục đích thảo luận để từ đó xác định nội dung, hình thức và thời điểm thảo luận cho phù hợp.

- Khi thảo luận, không nên gò ép, áp đặt HS nói theo ý của GV. Cần động viên các em mạnh dạn trình bày ý kiến, quan điểm riêng. Ý kiến của các em dù chưa đúng vẫn nên trân trọng và phân tích góp ý để các em đi tới được nhận thức đúng.

6. Ví dụ minh hoạ.

6.1. Lớp 1

Thảo luận về một số tình huống nguy hiểm có thể xảy ra trên đường đi học. Bài 20 (SGK môn tự nhiên và Xã hội)

Bước 1: GV nêu nội dung thảo luận

- Em hãy quan sát hình trong SGK và dự đoán điều gì có thể xảy ra?

- Đã có khi nào em có những hành động như trong tình huống đó không?

- Em sẽ khuyên các bạn trong tình huống đó như thế nào?

Bước 2: GV tổ chức cho mỗi nhóm quan sát một hình trong SGK

- Từng nhóm thảo luận tình huống thể hiện trong hình theo các câu hỏi định hướng trên.

Bước 3: Đại diện các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình trước lớp.

GV hoặc HS tổng kết thảo luận: Để tránh xảy ra các tai nạn trên đường, mọi người phải chấp hành những quy định về trật tự an toàn giao thông. Chẳng hạn như: Không được chạy lao ra đường, không được bám vào thành xe ô tô, không được thò tay, chân, đầu ra ngoài khi đang ở trên phương tiện giao thông…

6.2. Lớp 2

Thảo luận về ích lợi của việc ăn uống đầy đủ - Bài 7 (SGK môn Tự nhiên và Xã hội 2)

Bước 1: GV nêu nội dung thảo luận

- Tại sao chúng ta cần ăn đủ no, uống đủ nước?

- Nếu ta thường xuyên bị đói, bị khát thì điều gì sẽ xảy ra?

Bước 2: HS thảo luận nhóm theo nội dung trên

Bước 3: Đại diện các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình trước lớp.

GV hoặc HS tổng kết thảo luận: Chúng ta cần ăn đủ loại và đủ lượng thức ăn, uống đủ nước thì mới đủ chất bổ dưỡng nuôi dưỡng cơ thể, làm cơ thể khoẻ mạnh, chóng lớn. Nếu cơ thể thường xuyên bị đói, khát sẽ mệt mỏi, gầy yếu và có thể bị bệnh, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và làm việc.

6.3. Lớp 3

Thảo luận về hoạt động ngoài giờ lên lớp của nhà trường – Bài 25 (SGK môn Tự nhiên và Xã hội 3)

Bước 1: GV nêu nội dung thảo luận

Liệt kê các hoạt động ngoài giờ lên lớp của trường mình và hoàn thành bảng sau:

Bước 2: HS thảo luận nhóm theo nội dung trên.

Bước 3: Đại diện các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình trước lớp