Trên chõng, mẹ Nguyễn Thị A (92 tuổi) lặng nằm với câu hỏi hơn 10 năm qua “Mình có phải là Bà mẹ Việt Nam anh hùng? Con mình có xứng đáng được công nhận là liệt sĩ?”.

Quê thôn Mỹ Lược, xã Duy Hòa (Duy Xuyên), mẹ Nguyễn Thị A có chồng và 2 con là liệt sĩ (theo hồ sơ quản lý của Sở LĐ-TB&XH). Năm 1999, theo đề nghị của địa phương, mẹ Nguyễn Thị A được Chủ tịch nước ký Quyết định số 219/KT/CTN (ngày 19-6-1999) phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Và đến ngày 17-7-1999, UBND tỉnh gửi giấy mời số 359/GM-UB mời mẹ Nguyễn Thị A và gia đình nhận danh hiệu này. Nhưng từ đó đến nay, mẹ Nguyễn Thị A vẫn chưa nhận được bằng công nhận và chế độ Bà mẹ Việt Nam anh hùng. 

Lý do mẹ Nguyễn Thị A chưa nhận bằng công nhận và chế độ là vào năm 2003, Chủ tịch UBND huyện Duy Xuyên (lúc bấy giờ là ông Trần Công Tám) ký Quyết định số 1079/QĐ-CT (ngày 17-6-2003), trong đó có đoạn: “Giao cho ngành chức năng tham mưu UBND huyện có văn bản kiến nghị cấp có thẩm quyền xóa danh hiệu liệt sĩ đối với trường hợp Võ Thị Ái và danh hiệu vinh dự nhà nước Bà mẹ Việt Nam  anh hùng đối với bà Nguyễn Thị A”.

Theo tìm hiểu, quyết định trên của Chủ tịch UBND huyện Duy Xuyên là do có đơn khiếu nại, tố cáo trường hợp công nhận liệt sĩ đối với con gái mẹ Nguyễn Thị A là không chính xác; sau đó thanh tra huyện tiến hành thẩm tra xác minh và kết luận: “Trường hợp công nhận liệt sĩ đối với Võ Thị Ái là không xứng đáng”. Do đó, mẹ Nguyễn Thị A không đủ tiêu chí để được công nhận là Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Từ đó đến nay, mẹ A không được nhận bằng công nhận danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng và chế độ. Điều lạ là liệt sĩ Võ Thị Ái bị xóa danh hiệu và mẹ Nguyễn Thị A không được công nhận là Bà mẹ Việt Nam anh hùng chỉ căn cứ vào Quyết định số 1079/QĐ-CT của Chủ tịch UBND  huyện Duy Xuyên từ năm 2003. Ngoài ra, không có quyết định nào khác của ngành chức năng cấp trên về việc này.

Cũng cần nói rõ rằng quyết định của Chủ tịch UBND huyện Duy Xuyên chỉ là công nhận kết quả thẩm định của thanh tra huyện, còn việc xóa danh hiệu liệt sĩ và Bà mẹ Việt Nam anh hùng thì Chủ tịch UBND huyện chỉ “kiến nghị” ngành chức năng cấp trên thực hiện chứ không phải là “quyết định” và dĩ nhiên là không có thẩm quyền quyết định. Trong khi đó, ngày 9-9-2009, Sở LĐ-TB&XH có Công văn số 948 (do Phó Giám đốc sở, ông Lê Sáu ký) trong đó có đoạn nêu rõ: “Theo hồ sơ lưu trữ thì bà Nguyễn Thị A có chồng và 2 con là liệt sĩ, đã được UBND xã Duy Hòa xét duyệt và đề nghị phong tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước Bà mẹ Việt Nam anh hùng và được Chủ tịch nước ký Quyết định số 219/KT/CTN ngày 19-6-1999. Về chế độ, lâu nay bà Nguyễn Thị A vẫn hưởng chế độ trợ cấp tuất nuôi dưỡng vì có 3 liệt sĩ. Ngoài ra không có văn bản nào dừng chế độ của bà Nguyễn Thị A”.

Như vậy, trên thực tế hồ sơ quản lý của Sở LĐ-TB&XH Quảng Nam, Võ Thị Ái vẫn được công nhận là liệt sĩ và mẹ Nguyễn Thị A vẫn được công nhận là Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Duy Xuyên, ông Lê Trung Hoa thì huyện đã kiến nghị và Sở LĐ-TB&XH đã ngưng cấp chế độ liệt sĩ Võ Thị Ái và mẹ Nguyễn Thị A từ năm 2003. Vậy nhưng, cuối tháng 10-2009, UBND huyện Duy Xuyên lại một lần nữa có công văn kiến nghị xóa danh hiệu liệt sĩ đối với Võ Thị Ái và danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng đối với mẹ Nguyễn Thị A (do ông Lê Trung Hoa ký).

Theo hồ sơ thanh tra huyện Duy Xuyên, trường hợp đề nghị xóa danh hiệu liệt sĩ của Võ Thị Ái là do “người xác nhận” chủ yếu, ông Mai Văn Láo (thôn 2, Duy Tân), rút lại ý kiến đã xác nhận và không làm chứng về thời gian hoạt động cách mạng cũng như trường hợp hi sinh của Võ Thị Ái. Trong khi đó, ngày 17-8-2009, ông Mai Văn Láo có “Giấy xác nhận và khẳng định” ghi rõ: “Năm 1984 tôi có xác nhận quá trình tham gia cách mạng của chị Võ Thị Ái và trường hợp hi sinh của chị. Như xác nhận ban đầu là hoàn toàn chính xác, không có gì thay đổi… Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm lời khẳng định trên trước Nhà nước và pháp luật”. Và giấy xác nhận này đã được UBND xã Duy Tân xác nhận.

Ở đây, chưa nói đến chuyện đúng - sai, xứng đáng hay không xứng đáng, chỉ biết suốt thời gian qua, Sở LĐ-TB&XH Quảng Nam vẫn quản lý và thực hiện chi trả đầy đủ chế độ liệt sĩ đối với trường hợp Võ Thị Ái và chế độ Bà mẹ Việt Nam anh hùng đối với mẹ Nguyễn Thị A. Vậy, 10 năm qua, các chế độ chính sách chi trả đối với gia đình mẹ Nguyễn Thị A đã “tồn đọng”  ở đâu? Mặt khác, Danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng của mẹ Nguyễn Thị A được Chủ tịch nước phong tặng từ năm 1999; trong khi đó, mãi đến năm 2003 UBND huyện Duy Xuyên mới có quyết định “đề nghị” ngành cấp trên xóa bỏ danh hiệu. Vậy, khoảng thời gian từ năm 1999-2003, tại sao mẹ Nguyễn Thị A vẫn không được nhận Bằng công nhận và chế độ? Đề nghị ngành chức năng nhanh chóng thẩm định, xác minh trường hợp liệt sĩ Võ Thị Ái để có kết luận chính xác. Mẹ Nguyễn Thị A nay đã già yếu, xứng đáng hay không xứng đáng thì cũng cần có câu trả lời để mẹ thỏa lòng.