heo bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, xây dựng tiền lương, đặc biệt là tiền lương tối thiểu phải theo đúng quan điểm giá cả, sức lao động. Lương tối thiểu phải đáp ứng mức sống tối thiểu của NLĐ...

Sáng 26/10, bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội đã trao đổi với báo chí bên hành lang Quốc hội về vấn đề xây dựng tiền lương tối thiểu cho NLĐ.

Thưa bà, hiện nay, tiền lương tối thiểu liên tục tăng nhưng thực sự vẫn không đáp ứng được mức sống tối thiểu của NLĐ. Vậy, trong việc cải cách tiền lương thì vấn đề lương tối thiểu sẽ được quan tâm như thế nào?

Theo tôi, tiền lương phải theo đúng quan điểm giá cả, sức LĐ, theo nền kinh tế của thị trường và có sự quản lý của nhà nước. Vì vậy, Bộ luật LĐ lần này phải điều chỉnh, ví dụ như tiền lương phải là sự thoả thuận giữa NLĐ và người sử dụng LĐ.

Tuy nhiên, thoả thuận có phải là yếu tố để bảo đảm cho NLĐ có một chính sách công bằng hợp lý đối với họ hay chưa thì mới chỉ là một phần. Trong quan hệ giữa người sử dụng LĐ và NLĐ thì NLĐ bao giờ cũng yếu thế hơn. Đặc biệt, NLĐ cũng không có cơ sở để xem xem tiền lương mà người chủ sử dụng đưa ra đã hợp lý và đúng với giá cả sức LĐ của họ hay chưa.

Vì vậy, Bộ luật sẽ phải bổ sung thêm một số điều quy định vai trò của nhà nước trong vấn đề tiền lương là giá cả sức LĐ và có sự quản lý của nhà nước như thế nào. Ví dụ như, nhà nước phải đưa ra cơ chế thông tin cho NLĐ biết tiền lương trong vùng đối với các ngành nghề, trong từng khu vực… như thế nào để NLĐ có thông tin và trên cơ sở đó để khi ký hợp đồng LĐ người ta phải cân nhắc về thoả thuận của họ với người sử dụng LĐ như thế nào.

Nhưng thưa bà, NLĐ căn cứ vào đâu để thoả thuận, khi mà họ chỉ là những người có trình độ và hiểu biết không nhiều?

Đó chính là điều mà trong quá trình sửa đổi Bộ luật LĐ lần này phải quy định cụ thể hơn, rõ ràng hơn để sự thoả thuận giữa NLĐ và người sử dụng LĐ phải dựa trên cơ sở tiền lương phải là giá cả sức LĐ và có sự tham gia quản lý của nhà nước.

Nhà nước sẽ phải định kỳ công bố tiền lương tối thiểu, và tiền lương tối thiểu này được coi như mức sàn tối thiểu, là mức sống tối thiểu để NLĐ và người sử dụng LĐ căn cứ vào đó để thoả thuận về tiền lương. Tuy nhiên, tiền lương tối thiểu phải hướng đến việc không để cho người sử dụng LĐ lợi dụng, xem đó như là lương tham chiếu để quyết định. Hiện nay đây là tình trạng chung đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI và nhà nước phải can thiệp vào việc này.

Ngoài ra, nhà nước cũng phải đưa ra cơ chế để hỗ trợ cho các thoả thuận, các thoả ước LĐ tập thể, có thể do NLĐ, có thể do người đại diện cho NLĐ trong quá trình thương lượng, đối thoại để mà ký kết, hỗ trợ cho NLĐ.

Nhà nước cũng phải quy định thang lương bảng lương và phải kiểm tra kiểm soát, đồng thời phải quy định cách thức trả lương, vì đây cũng là một vấn đề phải xem xét để đảm bảo sự hợp lý của tiền lương đối với NLĐ.

Vai trò Nhà nước tham gia vào là rất quan trọng, và trong dự thảo luật lần này có đưa ra những quy định là nhà nước phối hợp với tổ chức đại diện cho NLĐ là công đoàn, định kỳ hoặc là hàng năm. Nếu làm được 3 tháng, 6 tháng như các nước là rất tốt, đưa ra các thông tin về minh bạch tiền lương. Ví dụ cho vùng Đông Nam Bộ, hiện nay mức lương ngành dệt may đang ở mức này là hợp lý, tức là thông tin đưa ra là khoảng 4-5 triệu đồng, thì đó xem như là lương mẫu, và trên cơ sở đó người ta có thông tin, biết được mức lương mà người ta đang được trả thực sự hợp lý hay chưa, và nó đúng với thị trường LĐ ở khu vực đó hay chưa.

Tôi nghĩ những việc này chúng ta chưa làm. Sắp tới Nhà nước và tổ chức đại diện cho NLĐ phải làm, để NLĐ hoặc người đại diện cho NLĐ ngay tại từng doanh nghiệp có cơ sở thảo luận, đưa ra thương lượng hoặc đến khi ký kết hợp đồng. Chứ hiện nay NLĐ không dựa trên căn cứ nào, chưa có cơ sở mà chỉ dựa trên căn cứ là tiền lương đó đáp ứng được phần nào yêu cầu của họ mà người ta ký kết trong hợp đồng LĐ thôi.

Bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội trả lời báo chí - ảnh: Xuân Hưng

Có nghĩa là dựa trên cơ sở là mức sống thực tế để xây dựng mức lương tối thiểu?

Đúng như vậy. Vì như vậy thì nhà nước phải làm việc này, nếu nhà nước mà không làm, tổ chức đại diện cho NLĐ ở cấp Trung ương mà không làm thì NLĐ rất khó để quyết định mức lương thoả thuận trong hợp đồng LĐ

Bên nào cũng muốn giữ lợi ích của mình nên vai trò của bên thứ 3 là nhà nước và tổ chức đại diện cho NLĐ là phải cố gắng đưa ra các thông tin. Thông tin này không có mục đích áp đặt mà là để nghiên cứu và định hướng, để khi ký kết thì người ta có thể ký thấp hơn hoặc cao hơn nhưng không quá cách biệt như hiện nay.

Nhưng với việc giá cả liên tục tăng như hiện nay thì chả lẽ cứ thay đổi mức lương tối thiểu liên tục, thưa bà?

Nhiều năm nay chỉ số giá tiêu dùng của chúng ta tăng liên tục khiến cho nền kinh tế không ổn định. Bắt đầu từ năm sau, khi chỉ số giá tiêu dùng bắt đầu quay trở lại một con số và duy trì trong 5 năm tiếp theo như chúng ta đang đưa ra mục tiêu, thì với một sự ổn định như thế thì tiền lương của chúng ta hoàn toàn có thể là tính toán được và đưa ra công bố thông tin được.

Chúng ta dự kiến năm 2012 sẽ đưa mức lương của 3 khu vực FDI, khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhà nước cùng chung một mức lương, nhưng năm nay chúng ta đã quyết định sớm hơn với mục đích để tạo điều kiện cho NLĐ đảm bảo được trong 1 năm mà lạm phát tăng cao như thế này.

Năm sau mới bắt đầu cải cách về tiền lương cho 10 năm sắp tới nên năm sau vấn đề nay sẽ được thảo luận tiếp và đưa ra định hướng một cách cụ thể hơn.

Lương tối thiểu phải đáp ứng mức sống tối thiểu thực tế của NLĐ - ảnh: Xuân Hưng

Vậy lộ trình thực hiện vấn đề này như thế nào, thưa bà?

Trước mắt, với tình hình kinh tế chúng ta chưa đạt được sự ổn định thì công bố vùng là hợp lý, vì từng vùng đang có mức sống chênh lệch khác nhau. Trong tương lai, phát triển kinh tế vùng sẽ có sự cách biệt mức độ nhất định chứ không thể nào nông thôn với đồng bằng là như nhau được. Mức lương cách biệt phải tính toán cho hợp lý, và chỉ chia ra làm hai đến ba vùng thôi.

Nhưng chúng tôi đang khuyến khích công bố lương tối thiểu theo ngành, vì đa số ngành yếu thế và các ngành LĐ thì mới bị lương thấp như dêt may, giày da, chế biến thuỷ hải sản… Còn lương kỹ thuật cao thì mức lương vượt quá mức lương tối thiểu rất xa và người ta không cần đến công bố lương tối thiểu của Chính phủ. Trong khi đó, đối với những ngành yếu thế, nếu chúng ta không quy định thì có khả năng nhóm LĐ trong khu vực đó sẽ bị lạm dụng và áp dụng mức lương tối thiểu không hợp lý.

Trong tương lai, chúng ta chỉ chọn những ngành yếu thế, ví dụ khoảng 4-5 ngành, và nhà nước chỉ bảo vệ công bố lương tối thiểu trong các ngành đó thôi. Còn để cho xã hội vận hành bình thường theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước chứ không nên áp đặt mức lương. Ở các nước hiện nay, người ta thấy là mức lương tối thiểu chỉ tác động từ 10-20% rơi vào các nhóm LĐ yếu thế, còn những nhóm LĐ như cán bộ, công chức thì hoàn toàn là bình thường.

Thưa bà, việc cải cách tiền lương đi sớm trước một năm liệu có làm cho chi ngân sách thêm gánh nặng?

Tôi nghĩ gánh nặng ngân sách thì cũng phải chịu, vì phải đáp ứng điều kiện sống tối thiểu cho NLĐ, để họ còn LĐ được. Để ngân sách có thể đáp ứng được tới mức đó thì chúng ta phải đáp ứng ngân sách. Kể cả doanh nghiệp cũng vậy. Có những doanh nghiệp có hàng ngàn LĐ, tôi nghĩ người ta cũng phải bị áp lực khi chúng ta công bố mức lương tối thiểu sớm hơn thời hạn một năm, nhưng họ cũng phải chấp nhận. Ngoài ra, cũng phải có vận động khuyến khích bởi vì NLĐ, người cán bộ công chức không thể đi làm mà mức lương không thể đáp ứng được cuộc sống tối thiểu của mình.

Vâng, xin cảm ơn bà!